Home Sweet Home

Nou dat was ‘m dan. Mijn reis zit erop! Iets eerder dan gepland maar niet minder uitgerekend laat ik 7,5 maand in Zuid-Oost Azie achter me. Tijdens mijn laatste busrit van Sihanoukville naar Phnom Penh kon ik me het moment herinneren, zes maanden geleden, dat ik ook in de bus zat door Cambodja crossend en me bedacht dat dit Azie mijn thuis zou worden voor de komende 6 maanden (toen nog 7 trouwens). Dat moment leek voorheen zo ver weg maar voelde nu als de dag van gisteren. Ik zie het moment weer voor me, zwaar bepakt en bezakt, dat ik op Schiphol afscheid neem van familie en vrienden. Ik herbeleef de vastberadenheid waarmee ik, licht sentimenteel, door de douane stap niet wetend wat me allemaal te wachten zou staan aan de andere kant van de wereld. Maar ik wist toen al dat dit een belangrijke reis voor me zou gaan worden. Nu, enkele maanden later, ben ik blij dat ik deze stap heb gezet.

Ik ben dankbaar dat ik de kans heb gehad (zeker omdat je dit niet zo makkelijk meer kunt doen zonder dat je een specifieke skill of toepassing komt brengen, en terecht!) om te kijken hoe ontwikkelingswerk in elkaar zit; wat de valkuilen zijn, wat er nodig is, hoe de samenwerking met Westerse donoren verloopt en hoe lokale mensen en organisaties hiermee omgaan. Ik heb ontzettend mazzel gehad met de mensen die ik ben tegen gekomen, zij hebben me veel geleerd en hebben veel deuren voor me geopend. Als ik bedenk dat ik zonder uitgebreid plan, zonder filmervaring zoveel heb mogen meelopen en doen dan voel ik me zeker bevoorrecht!
Enigzins versteld ben ik wel dat ik een misschien iets te ambitieus plan (een documentaire wordt doorgaans gemaakt met ten minste een director/interviewer, cameraman en audio engineer zoals jullie misschien allang weten maar ik nog niet) toch zo goed en zo kwaad (gelukkig kunnen vrouwen multi-tasken) heb weten uit te voeren en dat ik mensen om me heen heb weten te overtuigen van mijn ideeen. En ondanks dat ik soms enigszins stuntelig overkom met het filmwerk ("kunnen we alsjeblieft nog een keertje een interview doen want je bent tijdens het interview anders gaan staan en bij gebrek aan cameraman ben je vanaf de 2e minuut maar voor de helft in beeld"......een van de vele voorbeelden....) denk ik dat ik al veel meer uit deze reis heb gehaald dan ik ooit had kunnen vermoeden.

Ik heb daarbij gelachen, gehuild, gezweet (met peentjes), gevierd, gevloekt, gevoeld, geluisterd, gepraat, gekeken, gedacht, geholpen, geduld getoond, geenthousiasmeerd, gedaan, gezongen (met zuivere stem!!), gedanst, gefietst, genomen, gegeven, gebudgeteerd, genoten, geen reet gedaan, gepresteerd, gepresenteerd, geleerd…..

Over leren gesproken, volgens mij heb ik hier pas echt leren Leren: het onderzoeken van iets, weten wat het inhoudt en in welke context dit kan worden gezet. Ik heb me weer opgeworpen als brugpieper op zowel filmgebied als NGO werk en me meerdere malen dusdanig verzwolgen gevoeld onder de enorme information overload dat ik het liefste huilend naar huis had willen vliegen (wat in de brugklas ook niet ondenkbaar was). In mijn optiek hadden ze ontwikkelingswerk beter ingewikkeldwerk kunnen noemen. Totdat ik hier weer de theorieen van Maslow en Tuckman, voor de insiders, uit mijn geheugen opviste en die toepasten op mijn filmproject bij M’lop Tapang was ik ronduit vergeten dat ik een universitaire titel op zak heb en zodoende toch iets kon bijdragen aan het veelomvattende werk dat hier gedaan wordt.

Op filmgebied heb ik ook de nodige kennis opgedaan. Zo kreeg ik een audio engineer in mijn schoot geworpen bij Don Bosco, waar ik de eerste stappen heb gezet naar begrip van het technische gedeelte (niet mijn sterkste kant overigens) en het controleren van interviews heb kunnen oefenen. In Vietnam heb ik me kunnen richten op guerilla filmen, wat zoveel inhoudt als pakken wat je pakken kan; de actie van het moment zo goed als dat gaat proberen vast te leggen. Je kunt een chirurg nou eenmaal niet vragen te wachten met snijden of dichtnaaien totdat jij je focus en exposure heb ingesteld. Bij M’lop Tapang tenslotte heb ik deze twee kunnen combineren, met een gedeelte wat zich er op dat moment voor je lens afspeelt en een gedeelte met een iets gecontroleerder script. Een van de uitdagingen hierbij was de taalbarriere. In de meeste gevallen kon ik een tolk ter plekke laten vertalen, maar met het belabberde niveau Engels dat ze spraken was het best lastig om bepaalde vragen beantwoord te krijgen. Ook omdat ze dit soort vragen waarschijnlijk nog nooit hadden bedacht of beantwoord. Persoonlijke ontwikkeling is in Cambodja namelijk ondergeschikt aan sociale cohesie, waardoor je antwoorden kan verwachten waar de sociale wenselijkheid van afdruipt. Om dan door te vragen zonder dat je daarbij een beerput van emoties en ideeen opentrekt, wat bij gebrek aan aanwezige psychologen tijdens het interview (dan tel ik mezelf niet dus) niet pedagogisch verantwoord is, is best een lastige opgave. Desondanks kon ik met mijn aanpak het vertrouwen winnen van de jongeren en zodoende toch wat persoonlijke verhalen lospeuteren.

Die aanpak baseerde ik vooral op het principe dat Connie Palmen noemt in een van haar boeken: “naiviteit is een journalistieke truuk”. Die naiviteit was voor mij niet moeilijk om aan te wenden, aangezien iedereen dacht dat ik 20 was (wat ik maar opvat als een compliment aangezien je als Aziatische vrouw al afgeschreven bent op je 26e). Wat ik daarvan weer heb geleerd is dat nederigheid loont en kan helpen bij het begrip van situaties en mensen. Dat ga ik waarschijnlijk ook merken als ik weer terug ben in Amsterdam en mijn plannen voor de komende tijd ga uitvoeren. In ieder geval weet ik nu beter wat die plannen zijn en deze reis heeft me laten zien dat ik vooral het pad moet blijven volgen dat ik voor mezelf voor ogen heb. Dus lieve mensen, bedankt dat jullie me hebben gevolgd tijdens mijn reis en ik hoop jullie snel weer te zien in Amsterdamske!!

Liefs een Verheugde Viv

It's showtime!

Terug op het strand van Sihanoukville kom ik vandaag een meisje en haar vader tegen. De vader houdt zijn pet op met zijn rechterarm, aangezien zijn linkerarm tot boven de elleboog geamputeerd is. Ik vraag wat er is gebeurd en hij vertelt dat hij met een landmijn in aanraking is gekomen. Op dit strand is dit geen ongewoon gezicht, je kan zomaar twee handen vol (in ons geval) van dit soort mannen van middelbare leeftijd langs zien schuiven (letterlijk). Zij kunnen niet veel anders dan bedelen, want een normale, vaak fysiek zware baan, is voor hen onmogelijk en op overheidssteun hoeven ze al helemaal niet te rekenen. Vandaar dat ik een kleine financiele bijdrage in de pet stop en nog wat verder met ze babbel. Het meisje is 3 jaar, gaat hij door, en zij moeten het met zn tweeen rooien. Moeders is eerder ook in aanraking gekomen met een landmijn, maar zij heeft dit ongeval niet overleefd. Ondertussen bied ik ze wat popcorn –een lief gebaar van de ober- en wat te drinken aan. De kleinste van het stel valt daarop gretig aan in de bak met ontplofte maiskorrels (excuses voor de ongepaste vergelijking). Vaders staat vertederd naar haar te kijken en, ondanks dat hij ook reuze honger heft volgens mij, laat haar zich de popcorn tegoed doen. Ongelooflijk dat deze man, die zowel zijn linkerarm als zijn vrouw aan de nog steeds actieve maar onmogelijk te traceren landmijnen is verloren, nog steeds sterk blijft voor hem en zijn dochter en haar het beste gunt. Dan pakt zij een handvol popcorn en gebaart haar vader dat hij zijn hand uit moet steken. Gehoorzaam volgt hij het bevel van zijn dochter op en krijgt wat witte vlokken in zijn hand gedrukt. Dankbaar begint hij ook aan het bioscoopvoer. Ze kijken elkaar aan en ze lachen naar elkaar. Het lijkt alsof ze, ondanks hun onfortuinlijke situatie, toch blij zijn dat ze in ieder geval elkaar nog hebben en voor elkaar kunnen zorgen.

Dit is ook het uitgangspunt van M’lop Tapang, de organisatie waar ik afgelopen twee weken heb doorgebracht. Zij richten zich op straatkinderen in Sihanoukville en proberen via een uitgebreid en veelomvattend programma straatkinderen weer te herenigen met hun families en betere levensomstandigheden voor ze te creeeren. Na een positief gesprek met Maggie, een van de weinige buitenlandse medewerkers (het is een lokale NGO) hebben we besloten dat ik een groep jonge vrijwilligers, voormalige straatkinderen, ga volgen tijdens een training waarbij ze andere straatkinderen in de slums informeren over gezondheid, hygiene en attitude. De vrijwilligers zelf werken ook aan hun personal development en krijgen tijdens de training verschillende interactieve oefeningen voorgeschoteld die ze met zichbaar plezier uitvoeren. De kinderen in de sloppenwijken reageren heel enthousiast op deze groep, die met een zelfgeproduceerd toneelstukje de kleintjes nuttige informatie bijbrengt. Vervolgens gaan de vrijwilligers met bezem en mand het onvoorstelbare gebergte afval te lijf die in en rond het center ligt verspreid. Er komt wel wat vooruitgang in deze gebieden door de komst van elektriciteit en water, maar zolang er niets gedaan wordt aan de attitude ten opzichte van hun leefomgeving blijven deze plekken een broedplaats voor infecties en armoede. Het beuwst maken van de kinderen in deze wijken gaat daar hopelijk verandering in brengen in de toekomst. Het zien van jonge vrijwilligers die op deze manier iets terugdoen voor hun community is daarbij een uiterst inspirerend gezicht. Dat kan ik op mijn beurt hopelijk weer overbrengen met dit filmpje.

Tevens heb ik het voorrecht om bij het Art Center te filmen hoe jonge straatkinderen allerlei creatieve activiteiten uitvoeren. Doel is vooral expressive van de kleintjes, maar ze worden ook gestimuleerd om de activiteiten te koppelen aan hun persoonlijke ontwikkeling. De vooruitgang die ze boeken met oefenen, moet hun zelfvertrouwen opbouwen en hun concentratie bevorderen. Voor kinderen hier, die vaak niet eens naar het reguliere onderwijs gaan, kan dit een belangrijke ondersteuning zijn in hun ontwikkeling. Hoogtepunt was een optreden/concert die ze afgelopen zaterdag gaven voor familie en andere geinteresseerden. Alle inspanningen van de koters werden rijkelijk beloond door laaiend enthousiaste reacties bij het publiek. Ik kwam gelukkig net op tijd binnen bij deze organisatie om deze show mee te kunnen maken. De komende twee weken ga ik verder filmen, daarna wordt het waarschijnlijk weekje Bangkok (een visa-run zoals dat heet) en dan laatste dingetje afhandelen voordat ik me weer richting Amsterdam begeef. Het is nog maar een maandje, maar van de laatste zes weken heb ik in ieder geval een goed begin gemaakt. En dat is het halve werk zeggen ze….

In de provincie

Kmer Newyear, daarvoor wilde ik blijven in Cambodja. Op school werd het gevierd met een grote ceremonie. Tijdens deze ceremonie wordt het standbeeld van Don Bosco gezegend. Het zegenen gebeurt door een bakje water over het standbeeld heen te gooien. Er heerst hierin een strikte hierarchie: eerst mogen de paters en broeder geluk over het standbeeld afroepen, dan de leraren en vervolgens alle leerlingen. Daarna gaan alle leerlingen in een waterdichte rij alle paters, broeders en leraren af. Gewapend met een bakje water gooien ze enkele druppels in de handen van de gezegende en wensen diegene een gelukkig nieuwjaar. Na een half uur (de school heeft nl 500 leerlingen) zit je dan in een grote vijver met rimpels in je vingers. En om het feest compleet te maken krijgen de meest populaire leraren ook nog eens een emmer water over hun leeggegoten om hun toekomst helemaal veilig te stellen. In mijn vorige blog vertelde ik al dat ik tegenwoordig met 'teacher' wordt aangesproken en toeval treft dat ik ook nog eens tot de meest populaire leerkrachten behoor.....je begrijpt dat voor mij het regenseizoen al was begonnen die dag.....



Ik had het geluk dat ik ook kon meemaken hoe Kmer Newyear in de provincie wordt gevierd. Door de tuktukdriver uit Phnom Penh en door een leraar van school was ik uitgenodigd om bij hun familie langs te gaan en de festiviteiten daar mee te maken. De familie van de tuktukman woonde in de Svey Rieng provincie, tegen de grens van Vietnam aan. Vanuit Phnom Penh was het een tocht van 3,5 uur achterop de motobike over smalle en stoffige landweggetjes. Prachtig gezicht vanaf de brommer, en met een mondkapje was de lange tocht tenminste half zo onaangenaam. Wel zaten er zo ongelooflijk veel kuilen in de weg dat ik het idee had dat we een crossmotorparcour aan het afwerken waren. Met een zeer achterwerk en een rode stoflaag die ons van top tot teen bedekte kwamen we aan in het dorp waar zijn moeder woonde. We reden langs de smalle markt waar het een drukte van jewelste was. Lokalen zaten langs de kant van de weg te genieten van een glas palmsuikerwater en er werd allerlei handel gevoerd voor het feestmaal van die avond. Aan het einde van de weg passeerden we een tiental houten huizen op lange, betonnen palen waarvan de middelste van zijn grootmoeder was. Toen we het erf opreden kwamen alle familieleden, van neefjes en nichtjes tot grootmoeder, ons begroeten. Ondanks dat niemand Engels sprak gaven ze me een warm welkom en waren ze allemaal erg geinteresseerd in wat ik deed in Cambodja. Voordat we aan tafel gingen konden we allebei wel nog even douchen. Nu ging het douchen niet zoals ik gewend was. Met een heel team nichten en tantes werd ik naar een open plek achter het huis gebracht waarna ik een sarong moest omdoen. Op acrobatische wijze moest ik me ontdoen van mijn kleding, met de sarong nog om me heen gewikkeld, waarbij ik geen enkel spannend gedeelte van mijn lichaam mocht verhullen. Don't try this at home! Met het omkleden alleen al was ik 20 minuten bezig (kan ook aan mij liggen natuurlijk)! Met een waterpomp werd vervolgens water in een emmer opgevangen waarna je met een kleiner bakje water over je heen moet gooien (kreeg beetje deja-vu van Kmer Newyear op school). Gelukkig kreeg ik bij het inzeepen en afspoelen hulp van 4 extra paar handen. Fris en fruitig kon ik aan tafel waar me allerlei spannende gerechten aan het opwachten waren. Na een paar happen kwam ik erachter dat de eend, die ik nog voor mn ogen geslacht heb zien worden, gemarineerd was met rode mieren die in de omringende bomen leven. En in een ander gerecht hadden ze alle ingewanden van de eend verwerkt. Geen wonder dat rijst de hoofdmaaltijd is.......Na het diner werd de ruimte onder het huis ingericht als plaatselijke discotheek. De auto diende als accu voor de middeleeuwse TV met dito DVD- speler, waarbij de versterker en twee boxen ervoor zorgden dat de hele buurt bij ons op visite kwam. Als enige toerist onder de plaatselijke bevolking was ik dit keer de attractie en ik heb de dansvloer niet afgemogen voor 3 uur lang (nu is dat voor mij geen straf trouwens). Moe maar voldaan kroop ik toen op mn matje in het grote huis.....



Volgende dag van de ene kant van het land naar de andere gereisd om de derde dag in Poipet op bezoek te gaan bij de familie van de Don Bosco leraar. Hele andere omgeving, praktisch op de grens met Thailand en de mensen zijn er meer gewend aan toeristen. Maar ook hier spraken ze geen woord Engels dus het werd wederom een dag vol gebarentaal. Nu zou ik ook wat gaan filmen voor mn filmproject dus ik kon me op gezette tijden verschuilen achter de lens. Het grootste gedeelte van de dag hebben we doorgebracht rond de Pagoda, een heilige tempel waar monniken rituelen uitvoerden. Ik heb daar een bijzondere ervaring gehad: een monnik nodigde me uit om als speciale gast een zegening bij te wonen. In gebedshouding werden de lokale bevolking en ik toegezongen door een bende monikken die ons besprenkelden met - wederom- water. Daarna werd ik uitgenodigd om mee te doen aan een aantal spelletjes waarbij ik heb geleerd hoe je geldmunten uit een bak met talkpoeder moet vissen....met je tanden....De avond hebben we weggedanst met alle jongeren uit omliggende dorpen, die razendsnel konden afwisselen tussen de traditionele dans en de wilde uitspattingen op populaire nummers van nu.

Tijdens de activiteiten vond ik af en toe de gelegenheid om te filmen, wat ik eigenlijk een beetje met tegenzin deed. Ook bij de familie thuis vond ik het niet prettig om een camera onder hun neus te duwen terwijl ik daar als gast was uitgenodigd om een familietraditie bij te wonen. Een vriendinnetje vroeg me al eens of ik niet merkte dat een camera voor afstand zorgde en mijn antwoord daarop is: Ja. De reacties van mensen waren gewoon terughoudener als ik ze met camera benaderde in vergelijk met dat ik ze persoonlijk sprak. In de echte wereld is filmen toch iets anders dan in de beschermende en geinformeerde omgeving van Don Bosco. Dat merkte ik al toen ik de kids op het strand wilde interviewen. Hopelijk vind ik daar nog eens een goede balans in (of een handig trucje). Tip van de week kun je insturen naar: vivsvividvoyage.blogspot.com. Maar film of geen film, het was een bijzondere ervaring om deze feestdagen mee te maken bij de mensen thuis!

Route 666

Naast India moeten Vietnam en Cambodja wel koploper zijn in het aantal te vervoeren mensen per rijdend voertuig. Zo passen er in Vietnam makkelijk 5 gezinsleden en een hond op een motobike en zie je in Cambodja gerust 10 mensen in een tuktuk. Als je hier al van opkijkt, probeer dan eens de taxi van Kep naar Sihanoukville. Ik denk dat we een nieuw record hebben gevestigd door met 12 mensen en 2 kippen! een tocht van twee uur in een stationwagen hebben uitgezeten. Als je wilt weten hoe dat eruit ziet, check ff de foto met de kippen....

Ondanks dat de lokale bus je verzekert van een eigen stoel is de weg nog gemaakt uit het stenen tijdperk (letterlijk) waardoor de gemiddelde snelheid zakt naar 20 km/u. Soms vliegen we de lucht in als we over geasfalteerde stukken rijden. Niet van vreugde, maar omdat er gigantische gaten in het wegdek zitten. Toch haalt de buschauffeur dan de respectabele snelheid van 80 km/u. Niet voor lang overigens want geregeld hebben we een aanvaring met een stel verdwaalde koeien die midden op de weg staan. Zodra de bus ergens stopt rennen hordes verkopers van stokbrood, maiskolven of fruit je tegenmoet, ondanks dat de stop-over pal voor een wegrestaurant is. Toiletten zijn hierbij nog de alom bekende gaten in de grond en op toiletpapier hoef je niet te rekenen. Het onboard entertainment system in de kleurrijke bus bestaat uit Cambodjaanse comedy, waarvan de onderbroeken humor zelfs nog in de bus achter ons te horen is. En in dit land is vol nog niet vol; als er nieuwe passagiers mee willen en er zijn geen stoelen meer dan worden plastic krukjes ingezet.

Desondanks is het een geweldige ervaring om het land door te crossen per bus. Je bent omringd door talloze rijstvelden, gebergten, smalle landweggetjes die leiden naar houten hutjes, palmbomen zover je kan kijken.....Zeker als de schemering inslaat, en het landschp wordt belicht door een roze lucht, is dit de beste manier om het land te ontdekken. Alles is zo prachtig, zo in haar waarde gelaten. Op zo'n moment voel ik me echt gelukkig en heb ik niets anders nodig dan me, myself and my Ipod. Op zo'n moment voel ik totale vrijheid, hoef ik me nergens zorgen over te maken. Hoef ik alleen maar uit het raam te kijken en te bedenken dat de wereld ook zoveel schoonheid heeft om van te genieten.......

Cambodjaanse parels

Meer stof, meer straatvervuiling, geen straatverlichting, meer mensen die in hun pyama rondlopen, meer bedelaars, een vreemde vieze lucht die constant in de stad hangt....zo heb ik Cambodja voor het eerst ervaren. Phnom Penh moest wel een vieze, gevaarlijke en armoedige stad zijn. Na elfen is er ook niemand meer op straat behalve motobikedrivers en straatkinderen. Het enige leven dat zich afspeelt in de stad verplaatst zich naar de talloze neonverlichte bars waarin het beeld van een dikke Westerse toerist met drie Cambodjaanse meisjes aan zijn arm vaak de revue passeert. Na een levendige stad als Saigon was dit wel even wennen. Gelukkig had ik de eerste paar dagen om even te acclamatiseren en de stad te verkennen. Ik ben op weg naar het Royal Palace om wat cultuur op te snuiven en plots word ik geraakt! Niet door rondvliegende kogels maar door de prachtige tempels die ineens vanuit de stad opdoemen. Daar, midden in de stad staat werkelijk een prachtstukje cultuur die niet in elkaar is geknutseld zoals vaak in Vietnam. De zon die de tempels en het paleis verlicht lijkt uit de hemel te komen. Zo mooi. Zo verrassend. Zo authenthiek.

En de mensen. De mensen maken ook een verschil. Iedereen lacht je tegemoet en als je iets niet wilt kopen zijn ze wellicht nog geinteresseerder dan daarvoor. Iedereen is bereid om je een helpende hand toe te steken, of zelfs dingen goedkoper voor je te krijgen. Je hoeft, in tegenstelling tot Vietnam, maar aan 1 iemand de weg te vragen zonder dat je de verkeerde richting wordt opgestuurd. Toch nog schoonheid kunnen vinden tussen alle vervuiling. En weer een lokale gids gevonden uiteraard. Lijkt wel of ik een abonnement op ze heb afgesloten om zo de lokale kant te leren kennen. Sarpea, nickname David, een afgestudeerde jongen van 27 die met behulp van de tuktuk aan zijn geld probeert te komen. Hij weet veel te vertellen (alhoewel zijn engels niet van hoogstaand niveau is) maar is leergierig op zijn beurt. Hij is een van de velen afgestudeerden die geen baan kunnen vinden, vertelt Rana -Cambodjaanse die door Don Bosco vroeger is opgevangen- wat voornamelijk wordt veroorzaakt door de corruptie op de scholen. Naast het schoolgeld moet je als student een extra bedrag, waarvan de hoogte wordt bepaald door degene aan wie je het betaalt, neerleggen voor elk examen anders is je slagingskans nihil. Ook al ben je nog de slimste van de klas, zakken doe je als je die portomonnai niet opentrekt. Vandaar dat veel rijke studenten niet of nauwelijks leren en zo te weinig kennis hebben als ze zijn afgestudeerd. De stof van de universiteit (bij ons het HBO) blijkt ook totaal niet aan te sluiten op de praktijk waardoor veel bedrijven niets met de studenten kunnen op korte termijn. Ook moet je goede contacten hebben in de businesswereld want anders is je kans om ergens binnen te komen direct gedaald met 97%. Zo blijkt dat als je toch een gedegen opleiding hebt in Cambodja, dat de praktijk een heel ander verhaal is wat vele in ondergekwalificeerde baantjes dwingt. Of thuis bankzitten...ik ben nu al wat minder argwanend dat bijna iedere motodriver en tuktukchauffeur die me heeft vervoerd zegt te hebben gestudeerd. En dat is nog niet het enige probleem met het onderwijs.....