Afscheid nemen bestaat niet...

Met een laatste tocht naar Ha Giang afgelopen weekend laat ik nu drie maanden filmen bij operatieprojecten achter me. Een laatste blik op patientjes, die drie weken eerder zijn geopereerd, om te controleren of alle wonden goed geheeld zijn, of er nieuw gips kan worden aangebracht en of de conditie van de kleintjes goed genoeg is om op eigen kracht (thuis) verder te kunnen herstellen. Beetje vreemd was het wel om de laatste minuten van de laatste tape te zien ingaan. Nog bevestigender was het toen Jo en ik afscheid moesten nemen van Mr An, Vietnamese coordinator van de projecten, die achterbleef voor andere werkzaamheden. Deze kerel heeft vele deuren geopend voor mij, en voor mijn camera. Hierdoor heb ik vele nieuwe inzichten gekregen, zowel op het vlak van de lokale structuren als op het vlak van ontwikkelingssamenwerking. Ik mag alles nog eens dunnetje overdoen in de montagekamer, waar ik ga proberen een zo compleet mogelijke indruk te geven van wat ik allemaal gezien heb afgelopen tijd. Mocht ik daarmee onverhoopt op de Oscars terecht komen, dan wil ik bij deze vast wat mensen bedanken die bij hebben gedragen aan de onvergetelijke tijd die ik heb gehad:

- Jo, voorzitter van CSVN
- Myrna, voor de inspirerende drie maanden dat ik in haar huis heb mogen wonen
- Mr An, voor zijn kennis, passie en gedrevenheid
- Phuong, voor de reisadviezen tussendoor
- De dokters, voor het meekijken over hun schouder en de gezelligheid tussendoor
- De chauffeurs, voor het (op hun manier) veilig rondrijden van Hanoi naar project

Wat ik verder ga missen van Vietnam? De noedelsoepjes (Pho voor de insiders) in de morgen, de fantastische berglandschappen, de kleurrijke minorities, de kids van de operatieweken, de Highlands caramel cheesecake/ chocolate cointreau cake (sorry, kan niet kiezen) en de iced cappuccino’s, de wekelijkse manicures/pedicures, het fietsen door Hanoi, sticky rice, Bia Tuoi, en ik vergeet vast nog een paar dingen maar die vertel ik wel als ik terug ben…..

Bij het achterlaten van iets ga je meestal tegelijkertijd iets nieuws tegemoet. In mijn geval is dat een nieuw avontuur bij een andere organisatie dan Don Bosco, waar ik het eerste gedeelte van mijn videoproject heb doorgebracht. Door enkele veranderingen in het medewerkersbestand van Don Bosco, een bijbehorende video/audio studio die volledig tot de grond toe is afgebrand door een blikseminslag afgelopen mei (toen ik net weer naar Vietnam was vertrokken) en een netwerkfunctie van oud-medewerkers zijn mijn naam en project terecht gekomen bij een organisatie die zich bezighoudt met creatieve therapie om getraumatiseerde straatkinderen hun zelfrespect en zelfvertrouwen terug te geven. Toeval treft dat dit net die organisatie betreft waar ik bij de grote zus heb gesolliciteerd voor een baan net voordat ik deze reis ging maken. Zou wel grappig zijn als ik hier uiteindelijk mijn reis kan afsluiten…..

Toen ik in het vliegtuig zat naar Bangkok, en naar Phnom Penh kreeg ik even de impressie dat ik weer op het vliegtuig was gestapt naar huis. Naar Amsterdam. Ik heb de afgelopen tijd zoveel meegemaakt en ervaren dat ik het niet eens erg zou vinden om weer op Schiphol te landen. Maar ik was blij dat die tiid nog niet was aangebroken, toen ik in de tuktuk op weg was naar Phnom Penh city. Om me heen zag ik zoveel lachende gezichten, zoveel levensenergie dat er vanzelf een brede glimlach op mn gezicht verscheen. Ik zakte achterover en liet al die vriendelijkheid over me heenkomen, en bedacht me dat er altijd wel een tijd komt om naar huis te gaan, maar dat er maar eenmaal een tijd is om hier van te genieten. En dat is precies wat ik de komende 6 weken ga doen.

Ze girwl in heavon (oftewel een engel)

Na Lao Cai was het de beurt aan Ha Giang om onze operatieweek te ontvangen. Het team van deze week was groter dan vorige keer, maar het overgrote deel kende ik nog. Nu was ook Jo Koster mee, de voorzitter van Child Surgery Vietnam via wie ik bij dit project gekomen ben. Ook kwam het Vietnamese Institute for Education and Science mee, die in Ha Giang een twee-jarig project uitvoert gericht op early intervention. Early intervention staat voor het zo vroeg mogelijk onderkennen van handicaps om ergere problemen te voorkomen. Goed om te zien hoe verschillende organisaties elkaar kunnen aanvullen om zo een groter deel van een breder proces aan te kunnen pakken.

Het ziekenhuis leek qua structuur op dat van Lao Cai en ook de setting was grotendeels hetzelfde: screeningsruimte, wachtruimte voor operaties (gang buiten), aantal operatiekamers, vercouverkamer en slaapzaal. Wederom had ik toegang tot alle kleine kamertjes om het hele proces vast te leggen op camera. Hoe dat proces er dan aan toegaat? Allereerst wordt er begonnen met een laatste screening door de artsen die kijken of een operatie van een handicap mogelijk is in dit programma. Zeer complexe gevallen worden doorgestuurd naar Hanoi of worden -tot grote teleurstelling- afgewezen omdat operatief niets meer aan de handicap gedaan kon worden. Op basis van de screening werd een operatieschema opgesteld waarbij de moeilijkste gevallen in de ochtend worden gepland en de meer routine gevallen na de lunch. Het viel me op dat er tijdens deze week meer kennisoverdracht was van de artsen van ons operatieteam naar de artsen van het lokale ziekenhuis. Er werd meer uitgelegd, meer besproken en meer overgedragen in de operatiekamer. Wat er precies gezegd werd weet ik niet, want ik spreek nog steeds geen Vietnamees (en de meeste artsen geen engels getuige het feit dat een lieve arts een engel omschreef als 'ze girwl in heavon'). Wel denk ik veel interesse vanuit de lokale artsen te hebben gezien, wat mogelijkheden geeft voor de toekomst. Na de operatie werden de afgeplakte en in streepjespakken gehesen kinderen met infuus en al naar de vercouverkamer gedragen (dat is dus in de armen hier!) waar ze na gemiddeld 10 minuten het op een brullen zetten (begrijpelijk natuurlijk) ten overstaan van hun radeloze ouders. Eenmaal tot rust bedaard (die morfineshot van 10 mg kan er iets mee te maken hebben) worden ze dan overgedragen (alweer) naar de grote slaapzaal waar ongeveer 100 mensen (kinderen en ouders) op een 15-tal bedden huizen voor enkele dagen. Ik weet dat Vietnam een collectivistische cultuur heeft maar ze kunnen ook overdrijven....

Ook al was dit de tweede keer dat ik in aanraking kwam met gehandicapte kinderen, echt wennen doet het niet. De camera houdt voor een groot deel afstand, maar hoe moeilijk is het om niet geraakt te worden door baby's en peuters die van top tot teen (als ze die nog hebben tenminste) verminkt zijn. Het zou zeker schelen als je gewoon het geluid van het voortdurende huilen en krijsen uit kan zetten, net als bij de TV, maar die optie heb je in dit geval niet. Nu zou het logisch zijn als je concentratie volledig in beslag zou worden genomen door het overdonderende volume, toch werd mijn aandacht vooral getrokken door de kinderen die geen geluid maakten. Deze kinderen, sommigen niet eens een smurf hoog (en dat zeg ik, moet je nagaan..) lieten alle spanning, angst en pijn gewoon over zich heen gaan, alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Alsof ze een aflevering van Sesamstraat zaten te kijken (voor onze begrippen dan). Zij leren al op zo'n jonge leeftijd omgaan met situaties waar wij alleen maar televisieprogramma's en films over kunnen maken. Dan wordt toch wel duidelijk voor wie die programma's en films gemaakt worden...Maar goed, dat stukje kennisoverdracht kan ook weer positieve dingen in beweging zetten en daar ben ik groot voorstander van.

Eigenheimerwee

Ik ben een type van extremen. Bij mij is het hollen of stilstaan. Afgelopen twee maanden heb ik vooral de eerste ervaren. Al die nieuwe indrukken, al die nieuwe ontmoetingen hielden mijn geest de hele tijd bezig. Nu ik tussen twee projecten in zit, heb ik even de tijd om alles over me heen te laten komen. Doordat ik dezelfde route kies om weer naar Hanoi terug te reizen, kan ik de aandacht nu even helemaal op mezelf richten in plaats van op mijn omgeving. Maar in plaats van dat het mijn geest rust en ontspanning geeft, krijgen mijn innerlijke gedachten nu de ruimte om mijn aandacht voor zich op te eisen. Je gaat vanzelf nadenken over jezelf, je leven. Emoties die ik nog moet verwerken, confrontaties die ik nog moet aangaan met mezelf.

Ook realiseer ik me dat ik precies 3 maanden van huis ben. Ik merk dat ik nu vaak aan thuis denk. Aan hoe mijn leven was voordat ik wegging. Aan hoe fijn ik me in die omgeving voelde. Aan het feit dat ik die omgeving nu best mis. Ik kan me nu niet goed voorstellen dat ik nog 6 maanden in het vooruitzicht heb. Dat ik mijn familie en vrienden nog zo lang moet missen. Het lijkt nog een eeuwigheid voordat ik ze weer kan knuffelen. Want dat doe ik graag. Ik wil nu zo graag over de Amsterdamse grachten van afspraak naar afspraak racen, lekker en uitgebreid (zo ervaar ik dat althans) koken voor vrienden en 's avonds een goed feestje of concert pakken.

Ze zeggen weleens dat je na 3 maanden pas echt begint te wennen aan je leven in het buitenland. Dat je dan genoeg geintegreerd bent in je nieuwe omgeving om je oude vertrouwde omgeving los te laten. Misschien is dat wel zo, maar voor mij voelt het nu precies andersom. In Cambodja heb ik een tijdje met mijn gezondheid geworsteld en nu ik weer terug ben in Vietnam moet ik vechten om mijn portomonnee niet de dupe te laten worden door aasgieren die door hotels en winkels vertegenwoordigd zijn. Ik ben er even klaar mee. Klaar met afdingen omdat ik weet dat ik alsnog onwijs wordt afgezet, klaar met het Aziatische eten waardoor de toilet geen seconde onbemand wordt (door mij dus), klaar met de taal leren terwijl de lokale bevolking je toch niet begrijpt omdat je het totaal verkeerd uitspreekt, klaar met energie steken in nieuwe contacten die je over and over again moet informeren over jouw reisplan, klaar met de slechte internetverbinding, klaar met de ontelbare muggenbulten ook al smeer ik me 24/7 in met DEET, klaar met de medische voorzieningen (of liever gezegd het gebrek hieraan), klaar met de namaakcultuur, klaar met de fake smiles, klaar met de situaties waarin mijn aziatische voorkomen in een verkooptechniek wordt misbruikt, klaar met het backpacken omdat ik nu even behoefte heb aan luxe maar daar simpelweg het geld niet voor heb, klaar met het onregelmatige leven dat mijn figuur niet niet bepaald ten goede komt, klaar met de Aziatische muziek waar je met geen mogelijkheid op kan dansen, klaar met de Aziatische mannen die op slinkse wijze aandacht van je proberen te krijgen terwijl ze alleen maar ' vrienden' met je willen zijn, klaar met continue op je hoede te moeten zijn....

Ik wil me nu gewoon even terugtrekken in mijn oude vertrouwde leventje. Maar dat is knap lastig als je aan de andere kant van de wereld zit. Of ik me eenzaam voel? Een beetje. Of ik het niet meer zie zitten? Nee, dat niet. Ik weet dat er in Hanoi een nieuw avontuur op me ligt te wachten, waar ik me ongetwijfeld vol overgave in zal storten. Ik weet dat ik dan weer in die rollercoaster stap, waar ik zo van houd. Door energie te geven krijg ik ook weer energie. En daar kan ik me zeker ook weer op verheugen. Maar nu even niet. Nu kan ik me alleen maar troosten met filmzenders die me even niet aan thuis laten denken......

ps: dit keer geen foto's!